Η αλήθεια για την κρίση-"Που πήγαν τα λεφτά";
Δημοσιεύτηκε: 30 Σεπ 2010, 17:21
Είναι ένα θέμα που συζητιέται έντονα παντού. Αγγίζει πλέον όλον τον κόσμο που βλέπει είτε τα χρήματα του να μειώνονται, είτε η δουλεία του να χάνεται, η επιχείρηση του να καταστρέφεται και η αγοραστική του δύναμη να μειώνεται.
Τι πραγματικά συνέβη; Που πήγαν τα λεφτά; Υπήρχαν; Αν ναι τότε ποιος τα πήρε και ποιος είναι υπεύθυνος; Ο Πάγκαλος πρίν λίγες μέρες είπε οτι τα φάγαμε μαζί γιατί οι πολιτικοί μας διόριζαν. Είναι όντως έτσι;
Ας πάρουμε λοιπόν το κουβάρι του ελλείμματος και του χρέους απο την αρχή.
Θα προσπαθήσω να περιγράψω την κατάσταση χωρίς να κάνω αναφορά σε πολλή οικονομική ορολογία, αν και σε κάποιο σημείο είναι αναπόφευκτο.
Αρχίζοντας λοιπόν από την εποχή της Μεταπολίτευσης όπως λέγεται, η χώρα βρίσκεται με ένα μικρό δημόσιο χρέος (σε σχέση με το ΑΕΠ, δηλαδή ΧΡΕΟΣ/ΑΕΠ). Οι προϋπολογισμοί είναι συνεχώς ελλειμματικοί, αλλά με όχι πολύ μεγάλα ελλείμματα. Στις αρχές της δεκαετίας του 80, η κυβέρνηση της "Αλλαγής" όπως λέγονταν τότε, και με ευρεία αποδοχή απο τον ελληνικό λαό αποφασίζει να χτίσει το κοινωνικό κράτος χρηματοδοτώντας το με ελλείμματα και χρέη ελπίζοντας στην αποπληρωμή τους στο απώτερο καλύτερο μέλλον που θα επιφύλασσε στο μέλλον το ευνοϊκό μακροοικονομικό περιβάλλον της τότε ΕΟΚ.
Εδώ πρέπει να σταθούμε λίγο. Το χρέος όπως είναι γνωστό γιγαντώθηκε και πολλοί πολιτικοί σήμερα αναλώνουν το χρόνο τους στο να υπολογίζουν πόσο χρέος έβαλε ό ένας και πόσο ο άλλος προκειμένου να καταμερίσουν τις ευθύνες τους και να ρίξει ο ένας περισσότερη ευθύνη στον άλλον.
Θα δούμε λίγο γιατί γιγαντώθηκε το χρέος.
Όπως είπα παραπάνω, οι προϋπολογισμοί ήταν πάντα ελλειμματικοί. Ας δούμε τι σημαίνει κρατικό έλλειμμα. Το έλλειμμα διακρίνεται στο πρωτογενές έλλειμμα και το έλλειμμα απο τα τοκοχρεολύσια. Το πρωτογενές έλλειμμα έχει σχέση με τα έσοδα/έξοδα όπως τα γνωρίζουμε στο σπίτι μας. Είναι η υπέρβαση των εξόδων σε σχέση με τα έσοδα και αυτα αφορούν αποκλειστικά τα κόστη λειτουργίας του κράτους. Η άλλη συνιστώσα του ελλείμματος, αφορά το ποσό που προκύπτει από τους τόκους του χρέους του πρεηγούμενου έτους.
Όταν λοιπόν κάθε έτος παράγει έλλειμμα αυτό καλύπτεται από έκδοση νέου χρέους το οποίο περιλαμβάνει το παλιό χρέος και σε αυτό προστίθεται το νέο πρωτογενές έλλειμμα και το νέο έλλειμμα από τους τόκους του πρεηγούμενου χρέους. Το άθροισμα αυτών, κάνει το νέο χρέος του επόμενου έτους το οποίο θα παράξει έλλειμμα από τόκους (μεγαλύτερο του πρεηγούμενου έτους αφού το χρέος είναι μεγαλύτερο) και σε αυτό θα προστεθεί το νέο πρωτογενές έλλειμμα, και το άθροισμα των δύο θα μας κάνει το έλλειμμα του νέου έτους το οποίο με τη σειρά του θα καλυφθεί από έκδοση νέου δημόσιου χρέους.
Ωραία… μα έτσι το έλλειμμα πάντα αυξάνεται; ΝΑΙ.
Η τιμή του χρέους και του ελλείμματος συνεχώς αυξάνεται από τη δεκαετία του 70. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Γ. Καρατζαφέρη στη Βουλή το χρέος το 1974 ήταν 300 εκ ευρώ και σήμερα είναι 320 δίς ευρω (κάνω αναφορά γιατί δεν γνωρίζω αν πράγματι είναι έτσι, αλλά αφού δεν τον αμφισβήτησε κανείς μέσα στη Βουλή υποθέτω ότι είναι αληθινά τα νούμερα).
Και γιατί δεν το αντιλαμβανόμαστε;
Γιατί πάντα γίνεται αναφορά στο ποσοστό του ελλείμματος και του χρέους ως προς το ΑΕΠ το οποίο από τότε συνεχώς ανέβαινε.(ΧΡΕΟΣ/ΑΕΠ και ΕΛΛΕΙΜΜΑ/ΑΕΠ) Αν θυμάστε τα μαθηματικά του δημοτικού μας είχαν διδάξει ότι όταν σε ένα κλάσμα αυξάνεται ο παρονομαστής τότε η τιμή του κλάσματος μειώνεται. Η τιμή των παραπάνω κλασμάτων ανέβαινε όλα τα χρόνια λόγω αριθμητή (χρέος-έλλειμμα), αλλά επειδή είχαμε και άνοδο του παρονομαστή (ΑΕΠ), ιδιαίτερα τη δεκαετία του 90 το ποσοστό του χρέους/ελλείματος (το κλάσμα) ως προς το ΑΕΠ μετριάζονταν. Αυτό είχε συμβεί κατά την περίοδο διακυβέρνησης Σημίτη.
Τα πρώτα χρόνια (δεκαετία 80, διακυβέρνηση Παπανδρέου Αντρέα) δεν υπήρχε μεγάλο πρόβλημα γιατί και το χρέος-έλλειμμα αλλά και τα ποσοστά ήταν σε χαμηλό επίπεδο αφού η δαπάνες του κράτους ήταν μειωμένες (πολιτικές λιτότητας των προκατόχων του Α. Παπανδρέου) και το κοινωνικό κράτος ήταν ανύπαρκτο.
Είναι λογικό να φανταστεί κανείς ότι οι αιώνιοι ελλειμματικοί προϋπολογισμοί κάποτε θα είχαν τέλος, από τη στιγμή δηλαδή που το χρέος να έφτανε πάνω από το 100% του ΑΕΠ και ταυτόχρονα το ΑΕΠ δεν θα αυξάνονταν άλλο για να μετριάσει την τιμή του κλάσματος (ΧΡΕΟΣ/ΑΕΠ). Ακόμα και αν το επόμενο έτος το πρωτογενές έλλειμμα μηδενιζόταν, ακόμα θα είχαμε έλλειμμα από τους τόκους του συσσωρευμένου χρέους (δεύτερη συνιστώσα του χρέους).
Αυτό δεν ήταν δύσκολο να το φανταστεί κάποιος (ο γραφών το φαντάστηκε από το 2002) αφού τα δεδομένα για την ανάπτυξη του ΑΕΠ τότε έδειχναν μια αδυναμία: η αύξηση του ΑΕΠ οφείλονταν κατά κύριο λόγο από την οικοδομή και την κατανάλωση, τα οποία χρηματοδοτούνταν από την επέκταση του τραπεζικού δανεισμού που ήταν στα σπάργανα τότε για τη χώρα μας (θυμάστε που μας έλεγαν ότι τα νοικοκυριά μας είναι λίγο δανεισμένα σε σχέση με τις άλλες χώρες;).
Η τράπεζα, όμως τα λεφτά τα δανείζονταν από την διεθνή διατραπεζική αγορά (τις τράπεζες των άλλων χωρών) δίνοντας για αντάλλαγμα ελληνικά κρατικά ομόλογα. Να λοιπόν γιατί έχει παραλύσει το τραπεζικό σύστημα σήμερα το οποίο είναι απομονωμένο, και τη μοναδική (περιορισμένη) άντληση ρευστότητας την έχει μέσω της ΕΚΤ η οποία είναι η μόνη που δέχεται ακόμα ελληνικά ομόλογα υποβαθμισμένα από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, χαρακτηρισμένους ως «σκουπίδια» στην οικονομική αργκο.(junk)
Έτσι, το τέλος θα ερχόταν μια μέρα, όταν ο δανεισμός των νοικοκυριών θα έφτανε σε τέτοιο βαθμό που δεν θα μπορούσαν άλλο να δανειστούν, οπότε θα φρέναρε η ανάπτυξη του ΑΕΠ και τα ποσοστά (κλάσματα) χρέους και ελλείμματος θα εκτινάσσονταν στα ύψη λόγω «κεκτημένης ταχύτητας» από το έλλειμμα των τόκων του συσσωρευμένου χρέους.
Το τέλος όμως ήρθε κάπως αλλιώς. Το πρωτογενές έλλειμμα του 2009 ανέβηκε κατακόρυφα λόγω της κακής διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή. Δεν θα μπω στη διαδικασία να εξετάσω αν το 13% ήταν όλο έλλειμμα Καραμανλή η εν μέρει αναθεωρημένα στοιχεία του Παπανδρέου, το ξέρω ότι κάποιοι από εσάς που διαβάζετε λόγω πολιτικών πεποιθήσεων πιστεύετε είτε το ένα είτε το άλλο, λίγο μας ενδιαφέρει, ο σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να καταλάβουμε το «γιατί» και όχι το «ποιος».
Ο συνδυασμός υψηλού χρέους και ελλείμματος τρόμαξε τη διεθνή διατραπεζική αγορά που αποφάσισε ότι για να αξίζει το ρίσκο να μας δανείσει πρέπει να δώσουμε υψηλά επιτόκια.
Από εκείνο το σημείο και πέρα, δεν υπήρχε δυνατότητα να βρούμε χρήματα να χρηματοδοτήσουμε το δημόσιο χρέος και η χρεοκοπία θα είχε συμβεί αν δεν παίρναμε να χρήματα της βοήθειας από την ΕΕ με το μνημόνιο και όλα τα επακόλουθα.
Και τώρα…. Τι;
Τώρα οι δανειστές μας, μας ζητάνε να κάνουμε σε 3 χρόνια ότι έπρεπε να είχαμε κάνει εδώ και 30 χρόνια. Οι ξένοι ζήτησαν να φτάσουμε το έλλειμμα στο 3% και ταυτόχρονα να έχουμε τέτοιους ρυθμούς ανάπτυξης, που το κλάσμα του ΧΡΕΟΥΣ/ΑΕΠ να αρχίσει να μειώνεται. Σε αυτό το 3%, ουσιαστικά θα πρέπει όχι μόνο να μηδενίσουμε το πρωτογενές έλλειμμα (πρώτη συνιστώσα του χρέους), αλλά να βγάλουμε και πρωτογενές πλεόνασμα που θα χρησιμοποιείται για την πληρωμή των τόκων και του χρέους. Υπολογίστε ότι το πρωτογενές έλλειμμα είναι το 8% από το 13% αρα εκείνο των τόκων είναι στο 5%. Δηλαδή χωρίς πρωτογενές πλεόνασμα δεν θα τα καταφέρουμε ποτέ. Ναι, καλά καταλάβατε, τα έσοδα από τη λειτουργία του κράτους θα πρέπει να υπερβούν στα έξοδα!
Γι αυτό λοιπον η φοροκαταιγίδα, αλλα δυστυχώς όπως φαίνεται δεν φτάνει. Η μείωση των δαπανών δείχνει μονόδρομος αφού με την αύξηση των φόρων, καταποντίστηκε ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ, οπότε για να τα καταφέρουμε σε συνθήκες ύφεσης, είναι πρακτικά αδύνατον γιατί θα πρέπει να βγάλουμε πρωτογενές πλεόνασμα παρα πολύ μεγάλο ενώ ταυτόχρονα τα κλάσματα ΧΡΕΟΥΣ/ΑΕΠ, ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΟΣ/ΑΕΠ επιδεινώνεται ακυρώνοντας στην ουσία όλη την προσπάθεια. Σκεφτείτε να προσπαθείτε να ανεβείτε μια κυλιόμενη σκάλα που κατεβαίνει.
Ο δρόμος που διανύουμε τώρα είναι δρόμος βέβαιης χρεωκοπίας. Η μόνη σωτηρία είναι μείωση των φόρων και ανάπτυξη του ΑΕΠ. Και το δεύτερο χωρίς πρώτα να συμβεί το πρώτο δεν θα γίνει εύκολα. Πέραν από αυτά θα πρέπει να υπάρχει και ένα σοβαρό επενδυτικό περιβάλλον, μείωση γραφειοκρατίας και γενικά στρατηγικός σχεδιασμός σχετικά με το «τι πρέπει να παράγει η Ελλάδα» και φυσικά υποστήριξη/ενθάρρυνση διευκόλυνση από το κράτος στις επενδύσεις.
Για να συμβεί λοιπόν αύξηση ΑΕΠ από μείωση φόρων θα πρέπει να κοπούν κρατικές δαπάνες. Μεγάλα ποσά, και αυτά βρίσκονται (όπως και στις επιχειρήσεις) στο κόστος μισθοδοσίας. Αυτό σημαίνει, απόλυση μονίμων υπαλλήλων ή οριζόντια μείωση μισθών σε όλους τους δημόσιους υπαλλήλους. Θα μπορούσε επίσης να σημαίνει κλείσιμο νοσοκομείων, σχολίων, πανεπιστημίων, στρατιωτικών εξοπλισμών και γενικά ότι άλλο διαθέτει το κράτος που μπορείτε να σκεφτείτε.
Αν λοιπόν δεν συμβεί κάτι από τα παραπάνω, με το τέλος της περιόδου του μνημονίου το αργότερο θα χρεοκοπήσει το κράτος. Αν και προσωπικά πιστεύω ότι μέχρι τότε κάτι απ όλα αυτά θα γίνει, που τώρα φαντάζει αδιανόητο αλλά υπό την πίεση των χειρότερων θα μοιάζει η καλύτερη λύση.
Συμπέρασματα:
Που πήγαν τα λεφτά; Δεν υπήρξαν ποτέ για να πάνε κάπου. Δανεικά ήταν και τώρα πρέπει να επιστραφούν. Καμία κυβέρνηση δεν είχε ποτέ λεφτά, πάντα ελλείμματα είχαν, κουκουλωμένα επιμελώς κάτω από τους σχετικούς κλασματικούς δείκτες. Ευκαιριακά αντιμετώπιζε κάθε κυβέρνηση αυτή τη χώρα, με ορίζοντα 4ετίας και με γνώνομα το προσωπικό συμφέρον και εκείνο των «δικών τους παιδιών».
Όλοι μαζί φταίνε, κάποιοι γιατί διαχειρίζονταν άσχημα τα οικονομικά, κάποιοι γιατί έβαζαν χρέη δίχως αύριο, άλλοι γιατί όταν τις καλές μέρες μπορούσαν, δεν έκαναν κάτι για το μέλλον. Η οικονομική θεωρία στα πρώτα έτη του πανεπιστημίου, μιλάνε για το δημόσιο χρέος ως εργαλείο επεκτατικής οικονομικής πολιτικής την εποχή της ύφεσης, ώστε να δώσει ώθηση στο ΑΕΠ και έπειτα σε δεύτερο χρόνο είσπραξη φόρων από αυτό για να καλυφθεί η τρύπα. Και όλα μέλι-γάλα. Έτσι λένε τα βιβλία, και οι πρωθυπουργοί έχουν διαβάσει τα ίδια βιβλία με μένα. Όταν λοιπόν βγαίνουν και μοιράζουν δανεικά με κοινωνικά πακέτα ενώ θα έπρεπε πρώτα να ισοσκελίσουν τον προϋπολογισμό, τότε εμένα κάτι μου βρωμάει. Και μου βρωμούσε από την εποχή που ήμουν δευτεροετής στο οικονομικό και άρχισα να καταλαβαίνω το παιχνίδι τους.
Καμία οικονομία δεν πάει καλά όταν έχει ελλείμματα. Και αν προχωράει, το κάνει με ξύλινα πόδια. Η Γερμανία είναι μια από τις λίγες χώρες που έχει πλεονάσματα στον προϋπολογισμό της, και η οικονομία της δεν έχει ξύλινα πόδια.
Οι κυβερνώντες φταίνε και για άλλο ένα πράγμα. Ότι ποτέ δεν είχαν στρατηγική από την εποχή που μπήκαμε στην ΕΕ. Ακόμα ο έλληνας δεν ξέρει τι μπορεί να παράξει. Και στην απελπισία του, ψάχνει τη θέση στο δημόσιο.
Συνοψίζοντας:
Τώρα η φορολογία στερεί ευρώ που θα μπορούσαν να επενδυθούν στην ιδιωτική οικονομία. Η ιδιωτική συρρικνώνεται εξ αιτίας της δημόσιας η οποία δεν παράγει τίποτα. Είναι μόνο δαπάνη. Και αυτό είναι το χειρότερο.
Επι χρόνια το οικονομικό μοντέλο της Ελλάδας βασίζονταν στα χρήματα του δημοσίου. Οι δημόσιοι υπάλληλοι με τους μισθούς τους κινούσαν την ιδιωτική οικονομία. Όμως οι μισθοί τους ήταν με δανεικά τα οποία τελείωσαν. Κανονικά η ιδιωτική οικονομία θα έπρεπε να ήταν η ναυαρχίδα της οικονομίας και με την είσπραξη των φόρων από την παραγωγή θα έπρεπε να χρηματοδοτούνται οι δαπάνες του δημοσίου. Τα έχουμε κάνει όλα ανάποδα και τώρα είμαστε δεμένοι χειροπόδαρα για να αντιδράσουμε, για να αλλάξουμε. Φαίνεται να είναι πολύ αργά και οσο περισσότεροι ορισμένοι αντιστέκονται στην επώδυνη αλλά απαραίτητα αλλαγή τόσο χειροτερεύει η θέση μας.
¨Όπως θα καταλάβατε, συνταγή μαγική δεν υπάρχει, ούτε ανώδυνη. Γι αυτό μην μασάτε ότι σας λένε. Την πραγματικότητα μπορείτε να την καταλάβετε μόνοι σας γνωρίζοντας 5 πράγματα που έγραψα εγώ εδώ πέρα.
Πέρα από κάποιες προσωπικές εκτιμήσεις, πιστεύω ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτού του άρθρου θα σας έδωσε κάποιες γνώσεις για να μπορείτε πλέον να διαβάζετε πίσω από τις γραμμές, να γνωρίζετε την κατάσταση και τι θα μπορεί να γίνει.
Ένα μίγμα πολιτικής μπορούμε να το φτιάξουμε όλοι, το θέμα είναι ποιο από αυτά είναι εφικτό, ρεαλιστικό και ποιο είναι μόνο για το θεαθήναι.
Αυτά και… κουράγιο αδέρφια Έλληνες.
Τι πραγματικά συνέβη; Που πήγαν τα λεφτά; Υπήρχαν; Αν ναι τότε ποιος τα πήρε και ποιος είναι υπεύθυνος; Ο Πάγκαλος πρίν λίγες μέρες είπε οτι τα φάγαμε μαζί γιατί οι πολιτικοί μας διόριζαν. Είναι όντως έτσι;
Ας πάρουμε λοιπόν το κουβάρι του ελλείμματος και του χρέους απο την αρχή.
Θα προσπαθήσω να περιγράψω την κατάσταση χωρίς να κάνω αναφορά σε πολλή οικονομική ορολογία, αν και σε κάποιο σημείο είναι αναπόφευκτο.
Αρχίζοντας λοιπόν από την εποχή της Μεταπολίτευσης όπως λέγεται, η χώρα βρίσκεται με ένα μικρό δημόσιο χρέος (σε σχέση με το ΑΕΠ, δηλαδή ΧΡΕΟΣ/ΑΕΠ). Οι προϋπολογισμοί είναι συνεχώς ελλειμματικοί, αλλά με όχι πολύ μεγάλα ελλείμματα. Στις αρχές της δεκαετίας του 80, η κυβέρνηση της "Αλλαγής" όπως λέγονταν τότε, και με ευρεία αποδοχή απο τον ελληνικό λαό αποφασίζει να χτίσει το κοινωνικό κράτος χρηματοδοτώντας το με ελλείμματα και χρέη ελπίζοντας στην αποπληρωμή τους στο απώτερο καλύτερο μέλλον που θα επιφύλασσε στο μέλλον το ευνοϊκό μακροοικονομικό περιβάλλον της τότε ΕΟΚ.
Εδώ πρέπει να σταθούμε λίγο. Το χρέος όπως είναι γνωστό γιγαντώθηκε και πολλοί πολιτικοί σήμερα αναλώνουν το χρόνο τους στο να υπολογίζουν πόσο χρέος έβαλε ό ένας και πόσο ο άλλος προκειμένου να καταμερίσουν τις ευθύνες τους και να ρίξει ο ένας περισσότερη ευθύνη στον άλλον.
Θα δούμε λίγο γιατί γιγαντώθηκε το χρέος.
Όπως είπα παραπάνω, οι προϋπολογισμοί ήταν πάντα ελλειμματικοί. Ας δούμε τι σημαίνει κρατικό έλλειμμα. Το έλλειμμα διακρίνεται στο πρωτογενές έλλειμμα και το έλλειμμα απο τα τοκοχρεολύσια. Το πρωτογενές έλλειμμα έχει σχέση με τα έσοδα/έξοδα όπως τα γνωρίζουμε στο σπίτι μας. Είναι η υπέρβαση των εξόδων σε σχέση με τα έσοδα και αυτα αφορούν αποκλειστικά τα κόστη λειτουργίας του κράτους. Η άλλη συνιστώσα του ελλείμματος, αφορά το ποσό που προκύπτει από τους τόκους του χρέους του πρεηγούμενου έτους.
Όταν λοιπόν κάθε έτος παράγει έλλειμμα αυτό καλύπτεται από έκδοση νέου χρέους το οποίο περιλαμβάνει το παλιό χρέος και σε αυτό προστίθεται το νέο πρωτογενές έλλειμμα και το νέο έλλειμμα από τους τόκους του πρεηγούμενου χρέους. Το άθροισμα αυτών, κάνει το νέο χρέος του επόμενου έτους το οποίο θα παράξει έλλειμμα από τόκους (μεγαλύτερο του πρεηγούμενου έτους αφού το χρέος είναι μεγαλύτερο) και σε αυτό θα προστεθεί το νέο πρωτογενές έλλειμμα, και το άθροισμα των δύο θα μας κάνει το έλλειμμα του νέου έτους το οποίο με τη σειρά του θα καλυφθεί από έκδοση νέου δημόσιου χρέους.
Ωραία… μα έτσι το έλλειμμα πάντα αυξάνεται; ΝΑΙ.
Η τιμή του χρέους και του ελλείμματος συνεχώς αυξάνεται από τη δεκαετία του 70. Σύμφωνα με τα λεγόμενα του Γ. Καρατζαφέρη στη Βουλή το χρέος το 1974 ήταν 300 εκ ευρώ και σήμερα είναι 320 δίς ευρω (κάνω αναφορά γιατί δεν γνωρίζω αν πράγματι είναι έτσι, αλλά αφού δεν τον αμφισβήτησε κανείς μέσα στη Βουλή υποθέτω ότι είναι αληθινά τα νούμερα).
Και γιατί δεν το αντιλαμβανόμαστε;
Γιατί πάντα γίνεται αναφορά στο ποσοστό του ελλείμματος και του χρέους ως προς το ΑΕΠ το οποίο από τότε συνεχώς ανέβαινε.(ΧΡΕΟΣ/ΑΕΠ και ΕΛΛΕΙΜΜΑ/ΑΕΠ) Αν θυμάστε τα μαθηματικά του δημοτικού μας είχαν διδάξει ότι όταν σε ένα κλάσμα αυξάνεται ο παρονομαστής τότε η τιμή του κλάσματος μειώνεται. Η τιμή των παραπάνω κλασμάτων ανέβαινε όλα τα χρόνια λόγω αριθμητή (χρέος-έλλειμμα), αλλά επειδή είχαμε και άνοδο του παρονομαστή (ΑΕΠ), ιδιαίτερα τη δεκαετία του 90 το ποσοστό του χρέους/ελλείματος (το κλάσμα) ως προς το ΑΕΠ μετριάζονταν. Αυτό είχε συμβεί κατά την περίοδο διακυβέρνησης Σημίτη.
Τα πρώτα χρόνια (δεκαετία 80, διακυβέρνηση Παπανδρέου Αντρέα) δεν υπήρχε μεγάλο πρόβλημα γιατί και το χρέος-έλλειμμα αλλά και τα ποσοστά ήταν σε χαμηλό επίπεδο αφού η δαπάνες του κράτους ήταν μειωμένες (πολιτικές λιτότητας των προκατόχων του Α. Παπανδρέου) και το κοινωνικό κράτος ήταν ανύπαρκτο.
Είναι λογικό να φανταστεί κανείς ότι οι αιώνιοι ελλειμματικοί προϋπολογισμοί κάποτε θα είχαν τέλος, από τη στιγμή δηλαδή που το χρέος να έφτανε πάνω από το 100% του ΑΕΠ και ταυτόχρονα το ΑΕΠ δεν θα αυξάνονταν άλλο για να μετριάσει την τιμή του κλάσματος (ΧΡΕΟΣ/ΑΕΠ). Ακόμα και αν το επόμενο έτος το πρωτογενές έλλειμμα μηδενιζόταν, ακόμα θα είχαμε έλλειμμα από τους τόκους του συσσωρευμένου χρέους (δεύτερη συνιστώσα του χρέους).
Αυτό δεν ήταν δύσκολο να το φανταστεί κάποιος (ο γραφών το φαντάστηκε από το 2002) αφού τα δεδομένα για την ανάπτυξη του ΑΕΠ τότε έδειχναν μια αδυναμία: η αύξηση του ΑΕΠ οφείλονταν κατά κύριο λόγο από την οικοδομή και την κατανάλωση, τα οποία χρηματοδοτούνταν από την επέκταση του τραπεζικού δανεισμού που ήταν στα σπάργανα τότε για τη χώρα μας (θυμάστε που μας έλεγαν ότι τα νοικοκυριά μας είναι λίγο δανεισμένα σε σχέση με τις άλλες χώρες;).
Η τράπεζα, όμως τα λεφτά τα δανείζονταν από την διεθνή διατραπεζική αγορά (τις τράπεζες των άλλων χωρών) δίνοντας για αντάλλαγμα ελληνικά κρατικά ομόλογα. Να λοιπόν γιατί έχει παραλύσει το τραπεζικό σύστημα σήμερα το οποίο είναι απομονωμένο, και τη μοναδική (περιορισμένη) άντληση ρευστότητας την έχει μέσω της ΕΚΤ η οποία είναι η μόνη που δέχεται ακόμα ελληνικά ομόλογα υποβαθμισμένα από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, χαρακτηρισμένους ως «σκουπίδια» στην οικονομική αργκο.(junk)
Έτσι, το τέλος θα ερχόταν μια μέρα, όταν ο δανεισμός των νοικοκυριών θα έφτανε σε τέτοιο βαθμό που δεν θα μπορούσαν άλλο να δανειστούν, οπότε θα φρέναρε η ανάπτυξη του ΑΕΠ και τα ποσοστά (κλάσματα) χρέους και ελλείμματος θα εκτινάσσονταν στα ύψη λόγω «κεκτημένης ταχύτητας» από το έλλειμμα των τόκων του συσσωρευμένου χρέους.
Το τέλος όμως ήρθε κάπως αλλιώς. Το πρωτογενές έλλειμμα του 2009 ανέβηκε κατακόρυφα λόγω της κακής διακυβέρνησης Κώστα Καραμανλή. Δεν θα μπω στη διαδικασία να εξετάσω αν το 13% ήταν όλο έλλειμμα Καραμανλή η εν μέρει αναθεωρημένα στοιχεία του Παπανδρέου, το ξέρω ότι κάποιοι από εσάς που διαβάζετε λόγω πολιτικών πεποιθήσεων πιστεύετε είτε το ένα είτε το άλλο, λίγο μας ενδιαφέρει, ο σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να καταλάβουμε το «γιατί» και όχι το «ποιος».
Ο συνδυασμός υψηλού χρέους και ελλείμματος τρόμαξε τη διεθνή διατραπεζική αγορά που αποφάσισε ότι για να αξίζει το ρίσκο να μας δανείσει πρέπει να δώσουμε υψηλά επιτόκια.
Από εκείνο το σημείο και πέρα, δεν υπήρχε δυνατότητα να βρούμε χρήματα να χρηματοδοτήσουμε το δημόσιο χρέος και η χρεοκοπία θα είχε συμβεί αν δεν παίρναμε να χρήματα της βοήθειας από την ΕΕ με το μνημόνιο και όλα τα επακόλουθα.
Και τώρα…. Τι;
Τώρα οι δανειστές μας, μας ζητάνε να κάνουμε σε 3 χρόνια ότι έπρεπε να είχαμε κάνει εδώ και 30 χρόνια. Οι ξένοι ζήτησαν να φτάσουμε το έλλειμμα στο 3% και ταυτόχρονα να έχουμε τέτοιους ρυθμούς ανάπτυξης, που το κλάσμα του ΧΡΕΟΥΣ/ΑΕΠ να αρχίσει να μειώνεται. Σε αυτό το 3%, ουσιαστικά θα πρέπει όχι μόνο να μηδενίσουμε το πρωτογενές έλλειμμα (πρώτη συνιστώσα του χρέους), αλλά να βγάλουμε και πρωτογενές πλεόνασμα που θα χρησιμοποιείται για την πληρωμή των τόκων και του χρέους. Υπολογίστε ότι το πρωτογενές έλλειμμα είναι το 8% από το 13% αρα εκείνο των τόκων είναι στο 5%. Δηλαδή χωρίς πρωτογενές πλεόνασμα δεν θα τα καταφέρουμε ποτέ. Ναι, καλά καταλάβατε, τα έσοδα από τη λειτουργία του κράτους θα πρέπει να υπερβούν στα έξοδα!
Γι αυτό λοιπον η φοροκαταιγίδα, αλλα δυστυχώς όπως φαίνεται δεν φτάνει. Η μείωση των δαπανών δείχνει μονόδρομος αφού με την αύξηση των φόρων, καταποντίστηκε ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ, οπότε για να τα καταφέρουμε σε συνθήκες ύφεσης, είναι πρακτικά αδύνατον γιατί θα πρέπει να βγάλουμε πρωτογενές πλεόνασμα παρα πολύ μεγάλο ενώ ταυτόχρονα τα κλάσματα ΧΡΕΟΥΣ/ΑΕΠ, ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΟΣ/ΑΕΠ επιδεινώνεται ακυρώνοντας στην ουσία όλη την προσπάθεια. Σκεφτείτε να προσπαθείτε να ανεβείτε μια κυλιόμενη σκάλα που κατεβαίνει.
Ο δρόμος που διανύουμε τώρα είναι δρόμος βέβαιης χρεωκοπίας. Η μόνη σωτηρία είναι μείωση των φόρων και ανάπτυξη του ΑΕΠ. Και το δεύτερο χωρίς πρώτα να συμβεί το πρώτο δεν θα γίνει εύκολα. Πέραν από αυτά θα πρέπει να υπάρχει και ένα σοβαρό επενδυτικό περιβάλλον, μείωση γραφειοκρατίας και γενικά στρατηγικός σχεδιασμός σχετικά με το «τι πρέπει να παράγει η Ελλάδα» και φυσικά υποστήριξη/ενθάρρυνση διευκόλυνση από το κράτος στις επενδύσεις.
Για να συμβεί λοιπόν αύξηση ΑΕΠ από μείωση φόρων θα πρέπει να κοπούν κρατικές δαπάνες. Μεγάλα ποσά, και αυτά βρίσκονται (όπως και στις επιχειρήσεις) στο κόστος μισθοδοσίας. Αυτό σημαίνει, απόλυση μονίμων υπαλλήλων ή οριζόντια μείωση μισθών σε όλους τους δημόσιους υπαλλήλους. Θα μπορούσε επίσης να σημαίνει κλείσιμο νοσοκομείων, σχολίων, πανεπιστημίων, στρατιωτικών εξοπλισμών και γενικά ότι άλλο διαθέτει το κράτος που μπορείτε να σκεφτείτε.
Αν λοιπόν δεν συμβεί κάτι από τα παραπάνω, με το τέλος της περιόδου του μνημονίου το αργότερο θα χρεοκοπήσει το κράτος. Αν και προσωπικά πιστεύω ότι μέχρι τότε κάτι απ όλα αυτά θα γίνει, που τώρα φαντάζει αδιανόητο αλλά υπό την πίεση των χειρότερων θα μοιάζει η καλύτερη λύση.
Συμπέρασματα:
Που πήγαν τα λεφτά; Δεν υπήρξαν ποτέ για να πάνε κάπου. Δανεικά ήταν και τώρα πρέπει να επιστραφούν. Καμία κυβέρνηση δεν είχε ποτέ λεφτά, πάντα ελλείμματα είχαν, κουκουλωμένα επιμελώς κάτω από τους σχετικούς κλασματικούς δείκτες. Ευκαιριακά αντιμετώπιζε κάθε κυβέρνηση αυτή τη χώρα, με ορίζοντα 4ετίας και με γνώνομα το προσωπικό συμφέρον και εκείνο των «δικών τους παιδιών».
Όλοι μαζί φταίνε, κάποιοι γιατί διαχειρίζονταν άσχημα τα οικονομικά, κάποιοι γιατί έβαζαν χρέη δίχως αύριο, άλλοι γιατί όταν τις καλές μέρες μπορούσαν, δεν έκαναν κάτι για το μέλλον. Η οικονομική θεωρία στα πρώτα έτη του πανεπιστημίου, μιλάνε για το δημόσιο χρέος ως εργαλείο επεκτατικής οικονομικής πολιτικής την εποχή της ύφεσης, ώστε να δώσει ώθηση στο ΑΕΠ και έπειτα σε δεύτερο χρόνο είσπραξη φόρων από αυτό για να καλυφθεί η τρύπα. Και όλα μέλι-γάλα. Έτσι λένε τα βιβλία, και οι πρωθυπουργοί έχουν διαβάσει τα ίδια βιβλία με μένα. Όταν λοιπόν βγαίνουν και μοιράζουν δανεικά με κοινωνικά πακέτα ενώ θα έπρεπε πρώτα να ισοσκελίσουν τον προϋπολογισμό, τότε εμένα κάτι μου βρωμάει. Και μου βρωμούσε από την εποχή που ήμουν δευτεροετής στο οικονομικό και άρχισα να καταλαβαίνω το παιχνίδι τους.
Καμία οικονομία δεν πάει καλά όταν έχει ελλείμματα. Και αν προχωράει, το κάνει με ξύλινα πόδια. Η Γερμανία είναι μια από τις λίγες χώρες που έχει πλεονάσματα στον προϋπολογισμό της, και η οικονομία της δεν έχει ξύλινα πόδια.
Οι κυβερνώντες φταίνε και για άλλο ένα πράγμα. Ότι ποτέ δεν είχαν στρατηγική από την εποχή που μπήκαμε στην ΕΕ. Ακόμα ο έλληνας δεν ξέρει τι μπορεί να παράξει. Και στην απελπισία του, ψάχνει τη θέση στο δημόσιο.
Συνοψίζοντας:
Τώρα η φορολογία στερεί ευρώ που θα μπορούσαν να επενδυθούν στην ιδιωτική οικονομία. Η ιδιωτική συρρικνώνεται εξ αιτίας της δημόσιας η οποία δεν παράγει τίποτα. Είναι μόνο δαπάνη. Και αυτό είναι το χειρότερο.
Επι χρόνια το οικονομικό μοντέλο της Ελλάδας βασίζονταν στα χρήματα του δημοσίου. Οι δημόσιοι υπάλληλοι με τους μισθούς τους κινούσαν την ιδιωτική οικονομία. Όμως οι μισθοί τους ήταν με δανεικά τα οποία τελείωσαν. Κανονικά η ιδιωτική οικονομία θα έπρεπε να ήταν η ναυαρχίδα της οικονομίας και με την είσπραξη των φόρων από την παραγωγή θα έπρεπε να χρηματοδοτούνται οι δαπάνες του δημοσίου. Τα έχουμε κάνει όλα ανάποδα και τώρα είμαστε δεμένοι χειροπόδαρα για να αντιδράσουμε, για να αλλάξουμε. Φαίνεται να είναι πολύ αργά και οσο περισσότεροι ορισμένοι αντιστέκονται στην επώδυνη αλλά απαραίτητα αλλαγή τόσο χειροτερεύει η θέση μας.
¨Όπως θα καταλάβατε, συνταγή μαγική δεν υπάρχει, ούτε ανώδυνη. Γι αυτό μην μασάτε ότι σας λένε. Την πραγματικότητα μπορείτε να την καταλάβετε μόνοι σας γνωρίζοντας 5 πράγματα που έγραψα εγώ εδώ πέρα.
Πέρα από κάποιες προσωπικές εκτιμήσεις, πιστεύω ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτού του άρθρου θα σας έδωσε κάποιες γνώσεις για να μπορείτε πλέον να διαβάζετε πίσω από τις γραμμές, να γνωρίζετε την κατάσταση και τι θα μπορεί να γίνει.
Ένα μίγμα πολιτικής μπορούμε να το φτιάξουμε όλοι, το θέμα είναι ποιο από αυτά είναι εφικτό, ρεαλιστικό και ποιο είναι μόνο για το θεαθήναι.
Αυτά και… κουράγιο αδέρφια Έλληνες.
