Κοσμάς ο Αιτωλός

Μετά την Ελληνική επανάσταση του 1770 στην Πελοπόννησο, κατά την περίοδο των Ορλωφικών, οι Τούρκοι τον υποπτεύονταν ως πράκτορα των Ρώσων. Κατά άλλους ερευνητές στην καταδίκη του Κοσμά συνέβαλαν κάποιοι Εβραίοι της Ηπείρου διότι με το κήρυγμά του κατόρθωσε να μεταφερθεί η διενέργεια του παζαριού από την Κυριακή στο Σάββατο, γεγονός που έφερε οικονομικές ζημίες στους Εβραίους[7]. Τελικά συνελήφθη και εκτελέστηκε στις 24 Αυγούστου,ημέρα Σάββατο του 1779 στο χωριό Κολικόντασι κοντά στην πόλη του Βερατίου στην σημερινή Αλβανία[8].

Ο Πατήρ Κοσμάς ο Αιτωλός ανακηρύχθηκε επίσημα άγιος από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως στις 20 Απριλίου 1961 και η μνήμη του τιμάται στις 24 Αυγούστου.

Ο άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ως αληθινός Πατέρας της Εκκλησίας, ήταν ένας δάσκαλος της αγάπης. Δεν ήταν εθνικιστής, ούτε φανατικός. Ήταν ένας Ρωμιός. Εκτός από τις εκπληκτικές κοινωνικές διδασκαλίες του (π.χ.: «Να κάμης του παιδιού σου ένα φόρεμα, και άλλο ένα εκείνου του πτωχού παιδιού… Και να αγαπάς τα πτωχά παιδιά καλύτερα από τα ιδικά σου»[1]), είναι καταγεγραμμένες και διδασκαλίες του με ισχυρό αντιρατσιστικό περιεχόμενο, όπως:

• για την άπιστη σύζυγο (την προτρέπει σε συντριβή της καρδιάς-μετάνοια και αποτρέπει τον απατημένο σύζυγο από το φόνο της –πράγμα εξαιρετικά διαδεδομένο εκείνη την εποχή): «Και αν τύχη και ξεπέση η γυναίκα με άλλον άνδρα ή ο άνδρας με άλλην γυναίκα, έχουν χρέος να πηγαίνουν εις τον αρχιερέα να τους χωρίζη [δηλ. να μη χωρίζουν μόνοι τους ούτε να ανταποδίδουν απιστία με απιστία]. Μα πάλιν εκείνος οπού αδικηθή από την γυναίκα του και δεν την χωρίση, έχει μισθόν εις την ψυχήν του. Αμή είνε τρόπος να πορνεύση η γυναίκα σου με άλλον και την συγχωρήσης; Είνε. Και τι τρόπος είνε; Εσύ, παιδί μου, πηγαίνεις εις την ξενιτειά, εις το χωράφιον, η γυναίκα σου εξέπεσε με άλλο πρόσωπον. Ήλθες εις το σπίτι σου. Τι πρέπει να κάμη η γυναίκα σου; Πρέπει να πάρη ένα τσεκούρι και ένα ξύλο και να σου βάλη μίαν μετάνοια και να σου φιλήση το χέρι και να σε ειπή: Πάρε ετούτο το τσεκούρι και το ξύλο και να με κάμης μίαν χάριν. Βάλε με επάνω να με κάμης λιανά λιανά κομμάτια, ρίξε με να με φάνε οι σκύλοι, διατί δεν είμαι άξια να βλέπω το πρόσωπόν σου, επειδή και εκαταπάτησα την τιμήν σου και από εκεί οπού ήμουν θυγατέρα του Χριστού, έγινε θυγατέρα του διαβόλου. Τι λέγεις, παιδί μου, σε βαστά η καρδιά σου να την σκοτώσης ή να την σχωρέσης; Με φαίνεται πως θα πης: Ας είσαι συγχωρεμένη, μα άλλην φοράν να μη το ματακάμης»[2],

• για την ισοτιμία ανδρών και γυναικών: «Τον παλαιόν καιρόν ήτο ένας άνθρωπος ονομαζόμενος Ιωακείμ, είχε δε και μίαν γυναίκα ονομαζομένην Άννα. Καλός και ο άνδρας, καλή και η γυναίκα, και από γένος βασιλικόν και οι δύο, αλλά η γυναίκα ήτο καλυτέρα. Πολλές γυναίκες ευρίσκονται εις τον κόσμον οπού είνε καλύτερες από τους άνδρας. Τι σε ωφελεί να καυχάσαι πως είσαι άνδρας, και είσαι χειρότερος από την γυναίκα και πηγαίνεις εις την κόλασιν και καίεσαι πάντοτε, και η γυναίκα σου να πηγαίνη εις τον παράδεισον να χαίρεται πάντοτε;»[3],

• για τους γονείς που αποχτούν κορίτσια: «Καθώς ο Ιωακείμ και η Άννα δεν επροτίμησαν το αρσενικόν από το θηλυκόν [δηλ. όταν γέννησαν την Παναγία, δε δυσαρεστήθηκαν που ήταν κορίτσι], έτσι και η ευγενία σας να μην προτιμάτε τα αρσενικά παιδιά σας από τα θηλυκά, διότι όλα τα πλάσματα, του Θεού είναι»[4],

• για την κοινωνική διάκριση σε βάρος των τσιγγάνων (βλ. σχετικό άρθρο στην ΟΟΔΕ.).

Προκαλεί λοιπόν έκπληξη και σκάνδαλο η παρακάτω διδαχή του αγίου Κοσμά, που έχει αποτελέσει θέμα ομηρικών διενέξεων:

"Καί ἔχει ν᾿ ἀναστήσῃ ὁ Κύριος ὅλον τόν κόσμον καί οἱ καλοί θά εἶναι ὡς ἄγγελοι, καί οἱ κακοί ὡσάν δαίμονες, πρῶτον τά τέκνα τοῦ διαβόλου οἱ ῾Εβραῖοι, οἱ ὁποῖοι ὄχι μόνον δέν ἐπίστευσαν εἰς τόν Χριστόν μας ἀλλά καί τόν ἐσταύρωσαν. Τότε θά ἴδουν ἐκείνην τήν δόξαν τοῦ Χριστοῦ μας νά πιστεύσουν καί νά τόν προσκυνήσουν, ἀμή ἐκείνη ἡ πίστις δέν τούς ὡφελεῖ τότε · τώρα χρειάζεται ἡ πίστις. Τόν παλαιόν καιρόν οἱ ῾Εβραῖοι ἐθανάτωσαν ὅλους τούς προφήτας, ὅλους τούς δικαίους διδασκάλους, χιλιάδες φορές ἄφησαν τόν Χριστόν καί ἐπροσκύνησαν τόν διάβολον καί τόσον, ὁποῦ ἔκαμαν ἕνα μοσχάρι καί τό ἐπροσκυνοῦσαν διά Θεόν, καθώς τό ἔχουν ἕως τήν σήμερον. Καί τώρα τό αὐτό εἶναι νά συναναστέφεσαι καί νά πραγματεύεσαι, νά τρώγης καί νά πίνης μέ τόν διάβολον. ᾿Ετόλμησαν καί ἐσταύρωσαν καί τόν Χριστόν μας. ῾Ο Πανάγαθος εἰς ὅλα αὐτά τούς ἐφύλαγε,τούς ἐσκέπαζεν.

Εκαρτέρησεν ὁ Κύριος ὕστερα ἀπό τήν σταύρωσίν του τριάντα χρόνια νά μετανοήσουν, ἀλλά δέν μετενόησαν. Τότε τούς κατηράσθη,τούς ἀφώρισε, τούς ὠργίσθη καί ἀφῆκε τόν διάβολον μέσα εἰς τήν καρδίαν των, καθώς τό ἔχουν ἕως τήν σήμερον. ᾿Εσκοτίσθησαν, ἔφυγον ἀπό ὅλον τόν κόσμον καί ἐπῆγαν εἰς τήν ῾Ιερουσαλήμ. Σηκώνει ὁ Θεός ἕνα βασιλέα ἀπό τήν παλαιάν Ρώμην καί πολιορκεῖ τούς ῾Εβραίους μέσα εἰς τήν ῾Ιερουσαλήμ,καί οἱ πατέρες καί αἱ μητέρες ἔσφαζον τά τέκνα των καί τά ἔτρωγον. ῾Ο διάβολος θέλει νά τρώγουν οἱ γονεῖς τά τέκνα των καί ὄχι ὁ Θεός. ᾿Ακούετε, ἀδελφοί μου, ὁ ἄνθρωπος τί κακόν παθαίνει ὅταν ἁμαρτάνη καί τόν ἐγκαταλείψη ὁ Θεός; Φοβερόν τό ἐμπεσεῖν εἰς χεῖρας Θεοῦ ζῶντος. Μεγάλην εὐσπλαχνίαν ἔχει ὁ Θεός, ἀλλά ἔχει καί μεγάλην ὀργήν, καί καθώς ἐπαίδευσε τούς ῾Εβραίους, παιδεύει καί ἡμᾶς ἀνίσως καί δέν κάμνωμεν καλά. Βάνει ὁ Θεός τόν βασιλέα μέσα εἰς τήν ῾Ιερουσαλήμ καί θανατώνει χίλιες ἑκατόν εἴκοσι χιλιάδες ῾Εβραίους, καί τόσον, ὁποῦ ἔγινε τό αἷμα ὡσάν θάλασσα. Τριάντα φλωριά ἐπώλησαν οἱ ῾Εβραῖοι τόν Χριστόν μας,τριάντα εἰς τό φλωρί ἐπώλησεν ὁ Χριστός μας χίλιες χιλιάδες ῾Εβραίους. ᾿Εσύ ἔμαθες καί πωλεῖς τόν Χριστόν καί ἐκεῖνος δέν ἠμπορεῖ νά σέ πωλήση; Καί τώρα μή δυνάμενοι οἱ ῾Εβραῖοι νά τόν μετασταυρώσουν τόν Χριστόν, κάθε Μεγάλην Παρασκευήν τόν κάνουν ἀπό κερί καί τόν σταυρώνουν καί ὕστερα τόν καίουν · ἤ παίρνουν ἕνα ἀρνί καί τόν κτυποῦν μέ τά μαχαίρια καί τό σταυρώνουν ἀντί τοῦ Χριστοῦ.

᾿Ακούετε κακίαν τῶν ῾Εβραίων καί τοῦ διαβόλου; Καθώς γεννηθῇ τό ῾Εβραιόπαιδον, ἀντί νά τό μαθαίνουν νά προσκυνῆ τόν Θεόν, οἱ ῾Εβραῖοι παρακινούμενοι ἀπό τόν πατέρα των τόν διάβολον, εὐθύς ὁποῦ γεννηθῆ τό μαθαίνουν νά βλασφημᾶ καί νά ἀναθεματίζη τόν Χριστόν μας καί τήν Παναγίαν μας, καί ἐξοδεύουν πενῆντα , ἑκατόν πουγγιά νά εὕρουν κανένα χριστιανόπουλο νά τό σφάξουν, νά πάρουν τό αἷμα του, καί μέ ἐκεῖνο νά κοινωνοῦν. ῾Ο διάβολος θέλει νά πίνωμεν τό αἷμα τῶν παιδίων καί ὄχι ὁ Θεός. ῾Ο Χριστός μᾶς παραγγέλλει νά εὐχώμεθα ὅλον τόν κόσμον. ῾Ο ῾Εβραῖος, ὅσον καί ἄν εἶναι φίλος σου, πήγαινε καλημέρισέ τον, καί βάλε τό αὐτί σου νά ἀκούσης τί σοῦ λέγει. ᾿Εσύ τόν εὔχεσαι καί τόν χαιρετᾶς, καί ἐκεῖνος σέ καταρᾶται καί σοῦ λέγει, κακή ἡμέρα σου, διότι ἡ καλή ἡμέρα εἶναι τοῦ Χριστοῦ, καί δέν θέλει οὔτε νά τήν ἀκούση, οὔτε νά τήν εἰπῆ ὁ ῾Εβραῖος. Κύτταξε εἰς τό πρόσωπον ἕνα ῾Εβραῖον ὅταν γελᾶ· τά δόντια του ἀσπρίζουν, τό πρόσωπόν του εἶναι ὡσάν πανί ἀφωρισμένο, διότι ἔχει τήν κατάραν ἀπό τόν Θεόν καί δέν γελᾶ ἡ καρδία του· ἔχει τόν διάβολον μέσα του ὁποῦ δέν τόν ἀφήνει.
Κύτταξε καί ἕνα χριστιανόν εἰς τό πρόσωπον, ἄς εἶναι καί ἁμαρτωλός · λάμπει τό πρόσωπόν του, χύνει ἡ χάρις τοῦ ῾Αγίου Πνεύματος. Σφάζει ὁ ῾Εβραῖος ἕνα πρόβατον καί τό μισό τό ἐμπροσθινόν τό κρατεῖ διά λόγου του καί τό πισινό τό μουντζώνει καί τό πωλεῖ εἰς τούς χριστιανούς διά νά τούς μαγαρίση. Καί ἄν σοῦ δώση ὁ ῾Εβραῖος κρασί ἤ ρακί εἶναι ἀδύνατον νά μή τό μαγαρίση πρῶτον, καί ἄν δέν προφθάση νά κατουρήση μέσα, θά πτύση. ῞Οταν ἀποθάνη κανένας ῾Εβραῖος τόν βάζουν μέσα εἰς ἕνα σκαφίδι μεγάλο καί τόν πλένουν μέ ρακί, καί τοῦ βγάνουν ὅλην του τήν βρώμα, καί ἐκεῖνο τό ρακί τό φτιάνουν μέ μυριστικά καί τότε τό πωλοῦν εἰς τούς χριστιανούς εὐθηνότερον διά νά τούς μαγαρίσουν. Πωλοῦν ψάρια εἰς τήν πόλιν οἱ ῾Εβραῖοι; ᾿Ανοίγουν τό στόμα τοῦ ὀψαρίου καί κατουροῦν μέσα καί τότε τό πωλοῦν εἰς τούς χριστιανούς.

Ο ῾Εβραῖος μοῦ λέγει πώς ὁ Χριστός μου εἶναι μπάσταρδος, καί ἡ Παναγία μου πόρνη, τό ἅγιον Εὐαγγέλιον λέγει πώς τό ἔγραψεν ὁ διάβολος. Τώρα ἔχω μάτια νά βλέπω τόν ῾Εβραῖον; ῞Ενας ἄνθρωπος νά μέ ὑβρίση, νά φονεύση τόν πατέρα μου, τήν μητέρα μου, τόν ἀδελφόν μου, καί ὕστερα τό μάτι νά μοῦ βγάλη, ἔχω χρέος ὡσάν χριστιανός νά τόν συγχωρήσω. Τό δέ νά ὑβρίση τόν Χριστόν μου καί τήν Παναγίαν μου, δέν θέλω νά τόν βλέπω. Καί ἡ εὐγένειά σας πῶς σᾶς βαστᾶ ἡ καρδία νά κάνετε πραγματείας μέ τούς ῾Εβραίους; ᾿Εκεῖνος ὁποῦ συναναστρέφεται μέ τούς ῾Εβραίους, ἀγοράζει καί πωλεῖ, τί φανερώνει; Φανερώνει καί λέγει, πώς καλά ἔκαμαν οἱ ῾Εβραῖοι καί ἐθανάτωσαν τούς προφήτας καί ὅλους τούς διδασκάλους καί ὅλους τούς καλούς. Καλά ἔκαμον καί κάμνουν νά ὑβρίζουν τόν Χριστόν μας καί τήν Παναγίαν μας. Καλά κάμνουν καί μᾶς μαγαρίζουν καί πίνουν τό αἷμά μας.

Η παραπάνω διδαχή κατά των Εβραίων, αν ερμηνευτεί ως παραλήρημα ενός θρησκόληπτου φανατικού, έρχεται σε αντίθεση με την παρακάτω:

«Εσύ πάλιν οπού αδίκησες τους αδελφούς σου και ήκουσες οπού είπον να σε συγχωρήσουν, μη χαίρεσαι, αλλά μάλιστα να κλαις, διατί αυτή η συγχώρησίς σου έγινε φωτιά εις το κεφάλι σου, ανίσως [=αν τυχόν] και δεν επιστρέψης το άδικον οπίσω. [...] Όλοι οι πνευματικοί, πατριάρχαι, αρχιερείς, όλος ο κόσμος να σε συγχωρήση, ασυγχώρητος είσαι. Αμή ποίος έχει την εξουσίαν να σε συγχωρήση; Εκείνος οπού τον αδίκησες. [...] Έτυχε και δεν έχεις να πληρώσης; Πήγαινε και πώλησον τα πράγματά σου, και όσα πάρης, δόσε τα εκείνου οπού αδίκησες. Μα δεν φθάνουν; Πήγαινε και συ πωλήσου σκλάβος, και όσα πάρεις δόσε τα. […] Αδελφοί μου, όσοι αδικήσατε Χριστιανούς ή Εβραίους ή Τούρκους, να δώσητε το άδικον οπίσω, διατί είναι κατηραμένον και δεν βλέπετε καμίαν προκοπήν»[7].

Η αντιπαράθεση του αγίου με τους Εβραίους

Η βιογραφία του αγίου, που περιλαμβάνεται στο Νέον Μαρτυρολόγιον[8], δεν είναι γραμμένη από τον επιμελητή του μαρτυρολογίου άγιο Νικόδημο ο Αγιορείτη, αλλά από το μαθητή και ακόλουθό του Σάπφειρο Χριστοδουλίδη, αυτόπτη και αυτήκοο μάρτυρα του βίου και των διδαχών του. Τυπώθηκε πρώτη φορά στη Βενετία το 1814[9]. Εκεί, περί των Εβραίων, αναφέρει τα ακόλουθα:

«Ο αποστολικός ούτος διδάσκαλος ποτέ δεν άνοιξε το στόμα να ειπή λόγον εναντίον των Εβραίων, ούτε εις την Θεσσαλονίκην, ούτε εις την Καστορίαν, ούτε εις τα Ιωάννινα, ούτε εις κανένα άλλο μέρος οπού ήσαν Εβραίοι». Οι Εβραίοι όμως των Ιωαννίνων, από καθαρό θρησκευτικό φανατισμό εναντίον των χριστιανών, «μη υποφέροντας να κηρύττεται η πίστις και το Ευαγγέλιον του Ιησού Χριστού», συκοφάντησαν τον άγιο στον τοπικό πασά, ότι δήθεν είναι «απεσταλμένος από τους Μοσχόβους» (Ρώσους), για να παρασύρει τους ραγιάδες και να πηγαίνουν στη Ρωσία. Έτσι, προγραμματίστηκε ο θάνατός του από τις οθωμανικές αρχές, όμως το σχέδιό τους δεν εκπληρώθηκε. Πιθανόν οι χριστιανοί, μαθαίνοντάς το, να δωροδόκησαν τους Τούρκους, γιατί ο Χριστοδουλίδης γράφει ότι «επροξενήθη αρκετή ζημία χρημάτων εις το κοινόν των χριστιανών». Από τότε ο άγιος «άρχισε να στηλιτεύη την πονηρίαν και το αδιάλλακτον μίσος, οπού έχουν κατά των χριστιανών οι Εβραίοι».

Στη συνέχεια ο άγιος ήρθε στα Ιωάννινα και, πρώτον, «εκατέπεισε τους χριστιανούς να μεταβάλουν το κοινόν παζάρι από την Κυριακήν εις το Σάββατον, το οποίον τους επροξένησε μεγίστην φθοράν» (στους Εβραίους). Δεύτερον, «τους εκήρυξε διά φανερούς εχθρούς, και ότι είνε έτοιμοι κάθε καιρόν να κάμουν κάθε κακόν εις τους χριστιανούς». Και τρίτον, «θέλοντας να βγάλη από τας κεφαλάς των χριστιανών τας μακριάς φούντας και τα τοιαύτα, τα οποία ηγόραζον από τους Εβραίους, τους εδίδασκε πως είνε ακάθαρτα, ότι επί ταυτού διά τους χριστιανούς οι θεοκτόνοι τα μολύνουσι, και να μη τα αγοράζωσιν ολότελα».

Έτσι η αντιπαράθεση του αγίου με τους Εβραίους κλιμακώθηκε, οπότε κάποιοι από αυτούς δωροδόκησαν τον Κουρτ πασά για να τον βγάλει από τη μέση. Ο πασάς δέχτηκε και ο άγιος απαγχονίστηκε, κατ’ ουσίαν δολοφονήθηκε, ως γνωστόν, στο Κολικόντασι στις 24 Αυγούστου 1779. Ο άγιος δεν αντιστάθηκε. Το σώμα του ρίχτηκε στο ποτάμι με μια πέτρα στο λαιμό, τρεις ημέρες μετά εθεάθη να πλέει όρθιο, σα να ήταν ζωντανός. Οι χριστιανοί τον ανέσυραν και τον έθαψαν. Τιμήθηκε ως άγιος από το λαό αμέσως, ενώ επίσημα κατατάχθηκε στο αγιολόγιο μόλις μετά από 182 χρόνια, το 1961. Ας μας επιτραπεί να παρατηρήσουμε ότι η άμεση απόδοση τιμών αγίου από το λαό φανερώνει ότι ο ιεροκήρυκας ιερομόναχος Κοσμάς ήταν ένας άνθρωπος αληθινά ενάρετος. Αν ήταν ένας φανατικός θρησκόληπτος, συμπλεγματικός, αυστηρός και βίαιος, ο λαός δεν θα είχε λόγο να τον τιμήσει. Σημειωτέον ότι τον σέβονταν και οι μουσουλμάνοι, τουλάχιστον οι Αλβανοί. Μερικά ενδιαφέροντα περιστατικά που φανερώνουν το τελευταίο μπορείτε να δείτε στο σχετικό μας άρθρο.

ΑΓΙΟΣ ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ: "ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΕΧΟΥΝ ΤΟΝ ΔΙΑΒΟΛΟ ΜΕΣΑ ΤΟΥΣ"!

" ..... Δέκα χιλιάδες χριστιανοί μέ ἀγαποῦνε καί ἕνας μέ μισεῖ. Χίλιοι Τοῦρκοι μέ ἀγαποῦνε καί ἕνας ὄχι τόσον. Δέκα χιλιάδες ῾Εβραῖοι θέλουν τόν θάνατόν μου καί ἕνας ὄχι".
Ο μεγάλος Άγιος και Εθναπόστολος της Εκκλησίας μας Πατροκοσμάς ο Αιτωλός, δολοφονήθηκε από τους Τούρκους στις 24 Αυγούστου 1779, όταν οι Εβραίοι δωροδόκησαν τους πρώτους προκειμένου να τον σκοτώσουν, μην αντέχοντας το φλογερό κήρυγμα του Αγίου και την ζημιά που τους έκανε με το σταμάτημα των παζαριών κάθε Κυριακή, που εκείνοι είχαν καθιερώσει.

Πηγή: Κοσμάς ο Αιτωλός, επισκόπου Αυγουστίνου Ν. Καντιώτου, Έκδοσις Ορθοδόξου Ιεραποστολικής Αδελφότητος «Ο Σταυρός», Αθήναι 1990, σ.σ. 195-200.
http://hellas-orthodoxy.blogspot.gr
http://www.oodegr.com - Ορθόδοξη Ομάδα Δογματικής Έρευνας