Σουβλάκι

[athanatos]

σουβλάκι το [...] μικρά κομμάτια κρέατος περασμένα σε μικρή και λεπτή βέργα (σε μικρή σούβλα) για να ψηθούν: Ψήνω σουβλάκια στα κάρβουνα. Mια μερίδα ~. [μσν. σουβλάκι < σούβλ(α) -άκι] (ΛΚΝ).

σουβλάκι (το) [...] 1. (α) ξύλινη ή μεταλλική λεπτή και μικρού μήκους βέργα που χρησιμοποιείται ως σούβλα (β) μικρή σούβλα 2. φαγητό παρασκευασμένο από κρέας ή περισσότερα υλικά κομμένα σε μικρά κομμάτια (συνήθ. κύβους) και περασμένα σε λεπτή και μικρού μήκους ξύλινη βέργα (καλαμάκι) ή σε μικρή σούβλα• ψήνονται στη σχάρα ή σε γκριλ και προσφέρονται σκέτα ως ορεκτικό ή ως κύριο πιάτο με συμπληρωματικό γαρνίρισμα: σουβλάκια με θαλασσινά || ~ κοτόπουλο / ξιφία || ~ ξυλάκι / καλαμάκι 3. πρόχειρο φαγητό από κομμάτια κρέατος (ψημένα με τον παραπάνω τρόπο) ή από γύρο (βλ.λ.) ή από μπιφτέκι τοποθετημένο μέσα σε μικρή στρογγυλή πίτα μαζί με άλλα υλικά, όπως ντομάτα, κρεμμύδι, τζατζίκι κ.λπ.: ~ με διπλή πίτα / απ' όλα (ή κομπλέ, δηλ. με όλα τα συνοδευτικά) / χωρίς κρεμμύδι. [ETYM. μεσν., υποκ. τού σούβλα] (ΛΝΕΓ2).

καλαμάκι το YΠOKOP 1. μικρό καλάμι. 2. μικρός πλαστικός ή γυάλινος σωλήνας με τον οποίο ρουφούν ένα υγρό: Πίνω την πορτοκαλάδα / το γάλα / τον καφέ με το ~. [...] (ΛΚΝ).

καλαμάκι (το) [...] 1. (α) το μικρού μεγέθους καλάμι (β) μακρόστενο αιχμηρό και λεπτό ξυλάκι στο οποίο περνιούνται κομμάτια κρέατος (συχνά και λαχανικών) για ψήσιμο σε σχάρα (γ) (συνεκδ.) κρέας που ψήνεται στη σχάρα περασμένο σε ξυλάκι: ~ με πίτα 2. (συνήθ.) λεπτό, πλαστικό σωληνάκι για την πόση χυμών, αναψυκτικών, ποτών κ.λπ. [...] (ΛΝΕΓ2).

Ένα ερώτημα είναι πώς η λέξη καλαμάκι, που αρχικά δήλωνε μόνο τη σημασία 1α του ΛΝΕΓ2, έφτασε να δηλώνει και την 1β του ίδιου λεξικού, τουλάχιστον στην Αθήνα. Οι παλαιότεροι (βλέπε περισσότερα παρακάτω, στο πρώτο σχόλιο) μας πληροφορούν ότι άλλοτε τα μικρά κομμάτια κρέατος που αποτελούν το σουβλάκι ήταν περασμένα σε καλαμάκι, τμήμα στελέχους του φυτού καλάμι. Επομένως, έτσι ερμηνεύεται ιστορικά το καλαμάκι.

Σε γενικές γραμμές, οι διαφορές στα προαναφερθέντα ερμηνεύματα των λημμάτων σουβλάκι και καλαμάκι στα δύο λεξικά, το ΛΚΝ και το ΛΝΕΓ2, αντικατοπτρίζουν τις γλωσσικές διαφορές μεταξύ Θεσσαλονίκης και Αθήνας ως προς τη χρήση των αντίστοιχων λέξεων. Αφενός, στη Θεσσαλονίκη η λέξη σουβλάκι χρησιμοποιείται με τη σημασία του γνωστού εδέσματος από μικρά κομμάτια κρέατος κτλ. Επίσης, η λέξη καλαμάκι σημαίνει είτε το μικρό καλάμι είτε το καλαμάκι του φραπέ κτλ. Αφετέρου, στην Αθήνα σουβλάκι σημαίνει επιπλέον και το γνωστό έδεσμα με πίτα και κρέας, γύρο ή μπιφτέκι και με άλλα συνοδευτικά υλικά ως γέμιση. Επίσης, η λέξη καλαμάκι δηλώνει το ξυλάκι από το σουβλάκι και, συνεκδοχικά, το ίδιο το κρέας.

και άλλα πολλά εδώ

periglwssio.blogspot.com

[UltiMo_]

ξέρω τι είναι το σουβλάκι και ξέρω τι είναι και το καλαμάκι (το σουβλάκι χωρίς το κρέας. σκέτο το ξύλινο σουβλερό πραγματάκι)

ΣΟΥΒΛΑΚΙ ΜΕ ΓΥΡΟ ΚΑΙ ΓΥΡΟ ΜΕ ΣΟΥΒΛΑΚΙ δεν έχω ακόμα καταλάβει τι είναι

[DELPIERO1981]

Μη σκοτίζετε το μυαλό σας με τέτοια, απλά απολαύστε

[enias]

ΣΟΥΒΛΑΚΙ ΜΕ ΓΥΡΟ ΚΑΙ ΓΥΡΟ ΜΕ ΣΟΥΒΛΑΚΙ δεν έχω ακόμα καταλάβει τι είναι

Ρε συ, αλήθεια τώρα δεν ξέρεις; Νόμιζα οτι μου κάνεις πλάκα...

Λοιπόν, στο μεγαλύτερο κομμάτι της Ελλάδας, λένε ΣΟΥΒΛΑΚΙ το κρέας επάνω στο ξυλάκι. Ως εκ τούτου, όταν το βάζεις μέσα στην πιτα, αποκαλείται ΠΙΤΑ ΜΕ ΣΟΥΒΛΑΚΙ. Το άλλο είδος με την πιττα, λέγεται ΠΙΤΑ ΜΕ ΓΥΡΟ.

Στην Αθήνα, τα πράγματα απλοποιήθηκαν (=ισοπεδώθηκαν), και γενικώς είτε τρως κρέας στο ξυλάκι είτε οτιδήποτε βαζεις μέσα στην πιτα ΟΛΑ ΑΠΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΣΟΥΒΛΑΚΙΑ. Δες το ως γενική περίπτωση, το συγκεκριμένο φαγητό λέγεται ΣΟΥΒΛΑΚΙ.

Για το κρέας στο ξυλάκι, απλοποιημένα και αυτό, λέγεται ΚΑΛΑΜΑΚΙ. Ως εκ τουτου, το σουβλάκι που αποκαλείται με την προσφώνηση ΠΙΤΑ ΚΑΛΑΜΑΚΙ είναι η πιτα μεσα στην οποία βάζεις το κρέας απο το ξυλάκι. Επίσης λογω της γενικής προσφώνησης ΣΟΥΒΛΑΚΙ, η πιτα με γύρο, τη λένε ΣΟΥΒΛΑΚΙ ΠΙΤΑ-ΓΥΡΟ.

Ανακεφαλαιώνοντας, στην πρωτεύουσα ισοπεδώθηκαν οι όροι και έτσι ΟΛΑ ΑΠΟΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΣΟΥΒΛΑΚΙΑ και ΤΟ ΚΡΕΑΣ ΣΤΟ ΞΥΛΑΚΙ ΛΕΓΕΤΑΙ ΚΑΛΑΜΑΚΙ


Γενικά, επειδή ο τρόπος που το λένε στην υπόλοιπη Ελλάδα εκτός Αθηνών είναι πιο σωστός και τον καταλαβαίνουν καλύτερα παντού -ακόμα και στην Αθήνα- εγώ πάντα χρησιμοποιώ αυτούς τους όρους. Τον Αθηναϊκό τρόπο του να τα λες όλα σουβλάκια μόνο μπέρδεμα προκαλεί, αποφύγετέ το όσο μπορείτε. Στις επαρχιακές πόλεις τα λένε πιο σωστά και πιο κατανοητά.

[thanos]

μπράβο βρε Αινεία για το ακρως κατατοπιστικό σου ποστ.

το ωραίο ειναι μας θεωρούν κ γραφικούς εμάς τους μη Αθηναίους που δεν κατανοούμε τι θέλει να πει ο ποιητής
οταν κανει λόγο για σουβλάκι πίτα γύρο
η
οταν θέλεις να απολαύσεις ενα σουβλάκι σε πίτα και θα πρέπει να γίνεις γλωσσομάντης και να ζητήσεις καλαμάκι πίτα,,

για κάθε μη Αθηναίο το καλαμάκι σημαίνει το tool εκείνο με το οποίο πίνουμε την πορτοκαλάδα μας η την φραπεδιά μας

[UltiMo_]

για κάθε μη Αθηναίο το καλαμάκι σημαίνει το tool εκείνο με το οποίο πίνουμε την πορτοκαλάδα μας η την φραπεδιά μας

Λάθος. καλαμάκι σημαίνει και το ξύλο με το οποίο "σουβλίζουν το σουβλάκι". Στην Κρήτη πέρσυ, έμαθα οτι το σουβλάκι, το λένε "ξυλάκι". Καθένας με τον τρόπο του.
Αλλα το να λες την πίτα σουβλάκι και το σουβλάκι αλλιώς, είναι χαζό.
Πως γίνεται να λες την πίτα με γύρο, σουβλάκι, εφόσον δεν έχει κάτι "σουβλερό" μέσα της?

Λίγα χρόνια πριν, σουβλατζίδικο σήμαινε ένα μαγαζί που έψηνε σουβλάκια στα κάρβουνα και τα σέρβιρε με μία φέτα ψωμί καρφωμένη πάνω. ούτε πίτες, ούτε πατάτες, ούτε τίποτα. τώρα πως κατέληξε η πίτα να λέγετε σουβλάκι, ο γύρος να λέγετε σουβλάκι με γύρο και το σουβλάκι να λέγετε σουβλάκι με σουβλάκι, δεν το καταλαβαίνω.

Το άλλο προκαλεί μπέρδεμα. Και η αδερφή μου με το γαμπρό μου είναι Αθηναίοι και παραγκέλνουν ηλίθια μεν, αλλα κατανοητά. "Γύρο τυλιχτό". οκ, καταλαβαίνεις τι θέλει να πει. Αλλα σουβλάκι με γύρο, στην Αθήνα και σουβλάκι με ξυλάκι στην Κρήτη, πραγματικά είναι οτι πιο ηλίθιο έχω ακούσει

Η μόνη απλοποίηση (=ισοπέδωση) που κάνει η επαρχία είναι να λέμε "πάμε για σουβλάκια" και να τρώμε γύρο. Ή να λέμε "πάμε για καφέ" και να πίνουμε σοκολάτα. Κάπως έτσι μάλλον ξεκίνησαν όλα.

Την διαμάχη περι καλαμάκι για σουβλάκι και καλαμάκι για αναψυκτικό το θεωρώ ασήμαντο.εφόσον πρόκειται απλά για συνωνυμία. Δεν είναι εκεί το κυρίως κόλλημα

(Εσύ τελικά ρε thanos είσαι Αθηναίος ή Θεσσαλονικιός?)

[athanatos]

Αφού το σουβλάκι προέρχεται από τη σούβλα, τότε θα έπρεπε να λέγεται σουβλίτσα, αφού η σούβλα είναι γένους θυληκού, άρα το υποκοριστικό της είναι σουβλίτσα. Άρα ποιος έχει την βλακεία ;

Καλαμάκι το λέμε γιατί, πριν βγει το ξυλάκι αυτό το μυτερό που υπάρχει σήμερα, τα κομμάτια κρέατος τα πέρναγαν σε ένα κομμάτι από καλάμι. Καλάμι το γνωστό. Το έσκιζαν, έκοβαν στο μέγεθος που ήθελαν και το έκαναν μυτερό για να μπορούν να καρφώνουν τα μικρά κομμάτια κρέατος. Και επειδή δεν ήταν πλέον ολόκληρο το καλάμι, το έλεγαν καλαμάκι και έτσι έχει μείνει. Το καλάμι είναι ουδέτερο, άρα το υποκοριστικό του είναι καλαμάκι.

Μετά, δεν ξέρω πότε, εμφανίστηκε η πίτα. Άρχισε λοιπόν για κάποιο λόγο, τον οποίο δεν γνωρίζω, να λέγεται σουβλάκι, ότι ήταν πίτα και με γέμιση γύρο ή καλαμάκι (χωρίς το καλαμάκι εννοείται).

Αυτό όμως, έχει αρχίσει και αλλάζει. Τώρα πια λέμε. 1 πίτα γύρο, 2 πίτα κοτόπουλο και δύο με καλαμάκι χοιρινό.

Τελικά, νομίζω ότι η μόνη διαφωνία μας πλέον, είναι ως προς το καλαμάκι. Το καλαμάκι όμως έχει δύο έννοιες, (βλ.περιγλωσσιο) όπως πολλές άλλες Ελληνικές λέξεις.

[UltiMo_]

οχι. η διαφωνία δεν είναι στο καλαμάκι. και μεις έτσι το λέμε, μόνο όμως όταν θέλουμε να τα παραγγείλουμε σκέτα. μαζί με το καλαμάκι τους. μερίδα.
δηλαδή ή θα πούμε σουβλάκι πίτα, ή θα πούμε σουβλάκι καλαμάκι.

ούτε με νοιάζει αν το σουβλάκι είναι θηλυκό ή ουδέτερο. το θέμα είναι γιατι να λέγετε η πίτα με "κάτι" μέσα, σουβλάκι, χωρίς να έχει καμμία σχέση με τη σούβλα, τη σουβλίτσα, ή κάτι σουβλερό γενικότερα.

δεν μπορώ να καταλάβω γιατι σε μια τόσο μικρή χώρα, να μην μπορούμε να συνεννοηθούμε. πάω λίγο πιο κάτω, παραγγέλνω σουβλάκι και μου δίνουν γύρο. πάω βορρά, παραγγέλνω κασέρι και μου δίνουν edam. πάω Πάτρα, παραγγέλνω τζατζίκι, και μου δίνουν ένα πράμα με καρότο τριμμένο μέσα. 2 ώρες απόσταση απέχουμε. πως αποξενωθήκαμε έτσι?

[rasPUTIN]

Ἡ σούβλα εἶναι ἕνα μακρύ, μεταλλικὸ ἀντικείμενο τὸ ὁποῖο χωράει ἕνα κοκορέτσι, ἀρνὶ ἢ γουρουνόπουλο. Τὸ σουβλάκι (καλὴ ἡ παρατήρηση τοῦ athanatos γιὰ τὸ σουβλίτσα) εἶναι μιὰ μικρογραφία τῆς σοῦβλας (φτιάχνεται ἀπὸ μέταλλο) καὶ χωράει μερικὰ κομμάτια κρέατος τὰ ὀποία δύναται νὰ ἀποτελέσουν μιὰ ἀτομικὴ μερίδα.

Τὸ καλαμάκι εἶναι μικρότερο ἀπὸ τὸ σουβλάκι, εἶναι ξύλινο (σὰν τὸ καλάμι) καὶ ἀπαιτοῦνται περισσότερα τοῦ ἑνὸς προκειμένου νὰ χορτάσει κάποιος.

[MacPap]

Λοιπόν θα προσπαθήσω δια άλλη μια φορά να διαλευκάνω τον προβληματισμό σας.

Και τα "καλαμάκια" με κρέας (διότι υφίστανται και καλαμάκια με ντομάτες) και ο "γύρος" εις αμφότερες τις περιπτώσεις είναι τεμάχια κρέατος ψηνόμενα δια εκθέσεως σε φωτιά ή ζέστη εκτελώντας περιοδικές περιστροφικές κινήσεις γύρω από τον άξονα στο οποίο είναι προσαρμοσμένο το κρέας.

Υπό μίαν ευρείαν έννοια λοιπόν αμφότερα τα είδη γέμισης της πίτας, αποτελούν "γύρους" αν ληφθεί ως κύριο στοιχείο ο τρόπος κίνησης των κρεατοτεμαχίων στον χώρο κατά την διαδικασία ψησίματος.

Η βασική διαφορά του "Γύρου" με τα "Καλαμάκια" είναι πως ο γύρος σε αντίθεση με τα δεύτερα ψήνεται επί καθέτου άξωνος ενώ τα "Καλαμάκια" ψήνονται περιστρεφόμενα οριζοντίως.

Συμπερασματικά δυνάμεθα λοιπόν να είπομεν πως αι εκφράσεις "Καλαμάκ" και "Γύρος" είναι λανθασμέναι αμφότερες. Διότι η μεν πρώτη αναφέρεται εις το υλικόν κατασκευής του άξονος στήριξης των κρεατοτεμαχίων, ενώ η δευτέρα εις τον τρόπον κίνησης αυτών. Ουδεμία δε εκ των δύο αναφέρεται καθώς θα όφειλε εις το είδος της γέμισης της πίτας αυτής καθεαυτής.

Φιλικά Κώστας

ΥΓ Και που να πας να παραγγείλεις σε γνωστό εστιατόριο του εξωτερικού την Ελληνική σπεσιαλιτέ οπου θα σου φέρουν ένα πιάτο το μισό με γύρο και το μισό με καλαμαράκια τηγανιτά.